ettelaat newspaper

تاريخ خبر: دوشنبه 24 فروردین 1388، 17 ربیع الثانی1430، 13 آوریل 2009،شماره 24441دوشنبه 24 فروردین 1388، 17 ربیع الثانی1430، 13 آوریل 2009،شماره 24441

گزارشي از دومين نشست ائتلاف تمدن‌ها در گفتگو با دكتر غلامعلي خوشرو

ائتلاف براي استقرار صلح در جهان

محمد صادقي -- بخش اول / دكتر غلامعلي خوشرو

اشاره:‌

دومين نشست بزرگ ائتلاف تمدن‌ها در روزهاي 17 و 18 فروردين ماه و با حضور گسترده شخصيت‌هاي سياسي و فرهنگي جهان در تركيه برگزار گرديد.

همچنين در اين نشست، دكتر سيدمحمد خاتمي، رياست موسسه بين‌المللي گفت‌و‌گوي فرهنگ‌ها و تمدن‌ها نيز شركت داشت. به همين مناسبت گزارشي از گفت‌و‌گو با دكتر غلامعلي خوشرو، همسفر و مشاور دكتر خاتمي، در پي مي‌آيد.

***

در ايتداي اين گفت‌و‌گو از دكتر خوشرو خواستم درباره موضوع ائتلاف تمدن‌ها و چگونگي شكل‌گيري آن صحبت كند.

وي گفت: <همان‌طور كه مي‌دانيد سال 2001 سال گفت‌و‌گوي تمدن‌ها نام گرفت و در سطح جهان، موضوع گفت‌و‌گو و اهميت گفت‌و‌گو به اصطلاح به صورت جهاني مطرح شد. پيشنهاددهنده آن هم آقاي خاتمي بودند، در زماني كه رياست جمهوري ايران را برعهده داشتند. پيرو اين هم، سازمان ملل متحد و جوامع مدني اقداماتي را شروع كردند، اقداماتي كه هر يك به نحوي در راستاي همين بحث گفت‌و‌گوي تمدن‌ها بود. طبيعتا هدف اصلي گفت‌و‌گوي تمدن‌ها كم‌كردن سوء‌تفاهم‌ها، بالابردن آگاهي، احترام به تنوع، احترام به اديان و همچنين همكاري بين ملت‌ها و فرهنگ‌هاست. در واقع يك مفهوم گسترده‌اي است و آن نظريه‌اي كه مي‌گويد تنوع تمدن‌ها باعث برخورد خواهد بود را نفي مي‌كند. مي‌خواهد بگويد ما بايد اين تنوع را قدر بدانيم، از اين گوناگوني استفاده كنيم و از همين گوناگوني براي شناخت بهتر همديگر و همكاري با يكديگر بهره ببريم. متاسفانه در همان سال واقعه تراژيك 11 سپتامبر اتفاق افتاد و به دنبال آن هم اتهامات گسترده‌اي عليه مسلمانان رخ داد و بعد هم حمله به افغانستان و حمله به عراق و سپس شكاف بين اسلام و غرب گسترده‌تر شد و طبيعتا نياز به اين گفت‌و‌گو فراتر رفت و يك ضرورت شد. البته در سطوح جوامع مدني و دانشگاهي و مردمي كارهاي بسيار زيادي شده است. اگر شما به فهرست موسساتي كه تحت عنوان گفت‌و‌گو يا گفت‌و‌گوي تمدن‌ها يا گفت‌و‌گو براي صلح در جاهاي مختلف دنيا ايجاد شده نگاهي بيندازيد، مي‌بينيد كه چقدر موفق بوده و الان تبديل به يك كرسي دانشگاهي در مراكز دانشگاهي شده است. همين چند هفته پيش آقاي خاتمي مهمان مركز گفت‌و‌گوي تمدن‌ها در استراليا در شهر ملبورن بود كه اين مركز گفت‌و‌گو، چهار سال است براي ارتقاء فرهنگ گفت‌و‌گو تشكيل شده و مسئوليت‌اش برعهده آقاي <جو كميلري> استاد روابط بين‌الملل در استراليا است كه ما مهمان ايشان بوديم و آنجا آقاي خاتمي يك جلسه بسيار عظيمي داشت كه حدود دو هزار نفر از دانشجويان و استادان در آن شركت كردند. موضوع هم در رابطه با گفت‌و‌گوي اسلام و غرب بود. بعد هم به سوالات دانشجويان پاسخ دادند. الان هم ما از اندونزي دعوتي داريم. وقتي ما در استانبول بوديم، رئيس مركز گفت‌و‌گو در اندونزي از آقاي خاتمي دعوت كرد. پس گفت‌و‌گو كار خودش را در سراسر جهان انجام مي‌دهد و آقاي خاتمي هم نقش خودش را دارد. اين مسئله ائتلاف تمدن‌ها چيزي نيست كه جايگزين گفت‌و‌گوي تمدن‌ها شده باشد و گفت‌و‌گوي تمدن‌ها تعطيل شده باشد، اين در واقع يكي از جلوه‌هاي همان گفت‌و‌گوي تمدن‌هاست كه به صورت ائتلاف تمدن‌ها درآمده است. ائتلاف تمدن‌ها هم با نيت نزديك‌ترشدن اسلام و غرب و براي زدودن اين سوء‌تفاهم‌ها ايجاد شد و كساني هم كه براي اين كار داوطلب و پيش قدم شدند، نخست‌وزير تركيه آقاي اردوغان و رئيس دولت اسپانيا آقاي زاپاته رو بودند و اين دو به سازمان ملل پيشنهاد دادند. سازمان ملل هم اين ايده را دنبال كرد و سپس از شخصيت‌هاي جهاني در امر گفت‌و‌گو بويژه آقاي خاتمي دعوت كردند كه چارچوبي براي اين گفت‌و‌گوها طراحي بشود و اين چارچوب تقريبا طي پنج جلسه در جاهاي مختلف طراحي و برگزار شد و ثمره آن تهيه يك گزارشي بود در مورد ائتلاف كه آن گزارش چند قسمت دارد. يك قسمت از آن، طرح اين موضوع است كه چرا اين اختلافات ايجاد شده و اين اختلافات چه ريشه‌هايي دارد. ريشه‌هاي جديد آن بررسي شده، از استعمار گرفته تا جنگ‌ها و اشغال و بويژه روي اشغال خيلي تاكيد كرده است. مسئله فلسطين را در متن اين درگيري‌ها ديده و خواسته آن اندوه و رنجي كه در گذشته بين مسلمانان بوده حل و فصل بشود تا زمينه‌هاي تفاهم بيشتر بوجود بيايد. يك سري پيشنهادهاي عملي و اجرايي هم داده و از كشورها خواسته در اين راه سرمايه‌گذاري و كار بكنند. پس مسئله ائتلاف تمدن‌ها جايگزين گفت‌و‌گوي تمدن‌ها نيست. گفت‌و‌گوي تمدن‌ها يك مسئله عام است كه در سطح دانشگاهي، جامعه مدني و دولت‌ها و در جاهاي مختلف كار خودش را انجام مي‌دهد. چنانچه مثلا در كنفرانس ديگري هم از آقاي خاتمي دعوت كرده‌اند كه در قزاقستان برگزار مي‌شود و درباره گفت‌و‌گوي بين اديان است. ببينيد، هر كشوري بنا به سليقه و ذوق خودش و باتوجه به نياز خودش در كار گفت‌و‌گو فعال است. البته‌ آقاي خاتمي درباره ائتلاف تمدن‌ها نظر خودش را دارد. آقاي خاتمي مي‌گويد، شايد لغت <ائتلاف> خيلي براي كار گفت‌و‌گويي، مدني نباشد. ائتلاف معمولا بين دولت‌هاست، براي يك كار مشترك دولتي است و اين به همه مردم برمي‌گردد و فقط يك تصميم دولتي نيست. ولي به هر صورت محتواي اين بحث‌ها به هم نزديك است. سخناني كه آقاي خاتمي در اين جلسه يا جلسات قبل داشت، درباره لزوم برداشت درست از اديان، لزوم برداشت درست از فرهنگ‌ها و لزوم ايجاد مكانيزمي براي گفت‌و‌گو بود. پس ايشان نظر خودشان را دارند كه شايد <ائتلاف> نكته سازگاري با اين كاري كه مي‌شود، نباشد، اما حالا اگر از اسم بگذريم و به محتوا‌برسيم، مداخله دولت‌ها هم مهم است، اما مداخله و مشاركت دولت‌ها، نبايد جايگزين مشاركت مردم شود. مردم هم نقش خودشان را دارند و اين كار بايد در سطح دانشگاهي و مردمي انجام بشود. اين جلسه‌اي هم كه در تركيه بود دومين جلسه ائتلاف تمدن‌ها بود.>‌

شكل‌گيري <گفتگوي تمدن‌ها>

همچنين دكتر خوشرو افزود: <از سال 2005 اين كار شكل گرفته، به دنبال بمبگذاري‌هايي كه در مادريد و تركيه شد، يعني هم يك كشور اسلامي و هم يك كشور مسيحي مورد هجوم قرار گرفت. اينها توجه كردند كه با اين اقدامات نمي‌شود صرفا به صورت نظامي مقابله كرد، بايد زمينه‌هاي تاريخي، ذهني و فكري اين مسائل را ديد و سنجيد و پس از آن بود كه اين ايده مطرح شد و آن گزارش در طول يك سال تهيه شد و نماينده ويژه‌اي از سوي دبيركل سازمان ملل براي پيگيري اين كار تعيين شد، كه جناب آقاي <سامپايو> رئيس‌جمهوري سابق پرتغال بودند و ايشان هم با علاقه‌مندي اين كار را پيگيري كرده و مي‌كند. دفتري در سازمان ملل تشكيل شده و كشورها هم كمك مي‌كنند. هنوز هم هسته اصلي و موتور اصلي اين كار همان هجده نفري هستند كه آن گزارش را تهيه كردند و البته دو نفر از آنها هم مرحوم شدند، به هرحال شانزده نفر الان هستند كه كار را پيگيري مي‌كنند. كساني كه از دنيا رفتند، يكي آقاي العطاس وزير خارجه سابق اندونزي و ديگري هم آقاي محمد شرفي، وزير تعليم و تربيت تونس بود.>‌

خوشرو شخصيت‌هاي برجسته و موثر در ائتلاف تمدن‌ها را نيز نام برد و در ادامه گفت: آقاي دكتر سيدمحمد خاتمي، آقاي <جان اسپوزيتو> استاد دانشگاه <جرج تاون> واشنگتن، خانم <آرمسترانگ>، آقاي <فدريكو مايور> مديركل پيشين يونسكو، آقاي <محمد آيدين> وزير فرهنگي تركيه، خانم <شيخه موزه> رئيس بنياد قطر و همسر امير قطرو اينها شخصيت‌هايي هستند كه در تدوين آن گزارش نقش داشتند، ولي به هرحال آقاي خاتمي برجستگي خاصي در اين كار داشته و دارد و به همين دليل از آن گروه كسي كه در اولين اجلاس عمومي سخنراني كرد، آقاي خاتمي بود. البته در سال گذشته هم جلسه‌اي در مادريد برگزار شد كه ايشان تشريف نبردند و من به جاي ايشان رفتم. من هم نظرات ايشان را در كميسيون‌هايي كه آنجا تشكيل مي‌شد، مطرح كردم. نشست قبلي هم مشابه همين نشست بود و با همين تركيب از آدم‌ها هم برگزار شد. براي اينكه تلاش دارند دولت‌ها را هم در اين كار درگير كنند، نمايندگان دولتها و نمايندگان موسساتي كه به نحوي با مردم سروكار دارند را هم شركت مي‌دهند.>‌

هدف ائتلاف‌

* از دكتر خوشرو پرسيدم آيا ائتلاف تمدن‌ها قصد دارد از سازمان‌ها و موسسات غيردولتي و جوامع مدني هم كمك بگيرد.‌

وي در پاسخ گفت: <هم جامعه مدني و هم اينكه دوست دارد دولت‌ها هم نماينده بفرستند. دعوت‌شان، دعوت تركيبي است. معمولا شايد دولت‌ها خيلي خوششان نيايد در جلساتي همپاي موسسات بنشينند، اما اين جلسه اين ويژگي را دارد، البته دولت‌ها حرف خودشان را مي‌زنند. كميسيون‌ها ممكن است نظرات خودشان را بدهند، ولي ائتلاف در مرحله شروع كار است. منتها از همين ابتكار استقبال شده و برزيل براي سال آينده اعلام كرد كه داوطلب ميزباني است، اتريش و قطر هم براي دو تا سه سال آينده داوطلبي خودشان را اعلام كردند.>‌

*‌ با توجه به نقش مهم دكتر سيدمحمد خاتمي در ائتلاف تمدن‌ها، از دكتر خوشرو پرسيدم كه وي قصد ندارد ميزباني يكي از نشست‌ها را به‌عهده بگيرد.‌

خوشرو گفت: <البته آقاي خاتمي علاقه دارند كه ميزبان جلسات باشند، ولي اين جلسات در توان مالي و اجرايي ما فعلا نيست. جلسات گسترده است. نزديك به پانصد نفر مهمان خواهد داشت و معمولا دولت‌ها تا به حال ميزبان بودند. جلسات، كارهاي امنيتي و تشريفاتي زيادي دارد، هزينه‌هاي بالايي دارد، مگر اينكه دولت ايران در آينده علاقه‌اي به امر گفت‌وگو نشان بدهد و بخواهد ميزبان يكي از اين جلسات باشد. در سال گذشته در مادريد افرادي از وزارت خارجه شركت كردند ولي امسال كسي از وزارت خارجه نبود، فقط كارشناسان سفارتخانه در جلسات بودند.>‌

وي در ادامه افزود: <الان شكل جلسات به اين ترتيب است كه اول دو نخست وزير اسپانيا و تركيه صحبت مي‌كنند و سپس دبيركل سازمان ملل و نماينده ويژه دبيركل سازمان ملل كه در واقع مجري جلسات است. بعد ميزگردي تشكيل مي‌شود كه اين بار آقاي خاتمي در اين ميزگرد حضور داشتند و بقيه شركت‌كنندگان همگي پست دولتي داشتند، نخست‌وزيران و روساي جمهوري كشورهاي فنلاند، اسلواني، آقاي احسان اوغلو و... اينها در جلسه شركت داشتند و شكل جلسه هم به صورتي بود كه آنها به سوالات آقاي <ريزخان> دبير برجسته تلويزيون انگليسي الجزيره پاسخ مي‌دادند و البته يك موضوع اصلي داشت كه ما چگونه مي‌توانيم گفت‌وگو را پيش ببريم و چه استراتژي‌اي بايد براي پيشبرد گفت‌وگو درنظر بگيريم. كساني كه در آن جلسه شركت داشتند، مثلا آقاي احسان اوغلو، دبيركل سازمان كنفرانس اسلامي بود، او هم درباره ابعاد مختلف مسئله صحبت مي‌كرد و او بود كه درباره مسئله كارتون از آقاي راسموسن سوال كرد، از آقاي خاتمي هم درباره اوباما و نظرش درباره اوباما سوال كرد كه ايشان آن را به يك گفت‌وگوي جداگانه موكول كرد. البته آن گفت‌وگوي جداگانه را هم انجام داد و در يك مصاحبه اختصاصي با آقاي ريزخان براي تلويزيون الجزيره هم شركت كرد و نظرات خود را آنجا بيان كرد. درباره مسائل مختلف، از جمله ايران، آمريكا و... ولي آقاي خاتمي اين ديدگاه را دارد كه گفت‌وگو يك امر صرفا سياسي نيست كه مثلا اختلافات بين ايران و آمريكا در يك جلسه حل بشود اما در يك نگاه مردمي و در نگاه به يكديگر و چيزهايي كه از گذشته بوده اينها به اين صورت حل‌شدني نيست، بايد راجع به زمينه‌هايش حرف زد. بنابراين آقاي خاتمي درباره اينكه ريشه اين مسائل چه هست صحبت كرد كه اگر لازم هست، من بگويم.>‌

دكتر خوشرو درباره گفته‌هاي سيد محمد خاتمي در نشست ائتلاف تمدن‌ها نيز چنين گفت: <آقاي خاتمي گفتند من به عنوان كسي كه مبتكر بحث گفت‌وگو بوده و در ائتلاف هم نقش محوري داشتم، چند نكته‌ها را مي‌گويم؛ اينكه تفاوت بين فرهنگ‌ها و تمدن‌ها يك امر طبيعي است، اما در تاريخ مي‌بينيم كه گاهي اين اختلافات موجب ستيز شده، اما تمدن‌ها و يا اديان نبودند كه با هم ستيز مي‌كردند، اين انسان‌ها بودند كه به دلايل سياسي، اقتصادي و... با هم درگير بودند. فرهنگ‌ها و تمدن‌ها به طور طبيعي هميشه در حال تبادل بودند. تمدن اسلامي بسيار به تمدن‌ غربي كمك كرده، تمدن يوناني نسبت به تمدن اسلامي بي‌اثر نبوده، تمدن هندي، تمدن اروپايي و... تمام اينها با هم تبادل داشتند و آن جنگ و ستيزها منشاء اقتصادي و سياسي داشته و ناشي از خودخواهي انسان‌ها بوده است. يكي از بحث‌هاي مهم آقاي خاتمي اين بود كه ما بايد بياييم و اين ديالكتيك بين تمدن‌ها را تبديل به ديالوگ بكنيم، چون ديالكتيك بين تمدن‌ها يك امر ناگزير است. اما ديالوگ بين تمدن‌ها يك امر انساني است كه نياز به تفكر دارد، نياز به فرهنگ دارد و ما بايد اين را پيش ببريم.

codex05x

page12

ارسال خبر از طريق ايميل

نسخه مناسب چاپ

PDF صفحات روزنامه